महाराष्ट्रातील भाडे करारांवर मुद्रांक शुल्क आणि नोंदणी कायदे


महाराष्ट्रातील भाडे करारांवर देय मुद्रांक शुल्क काय आहे आणि अशा कागदपत्रांच्या नोंदणीचे नियमन काय आहे? हे आम्ही स्पष्ट करतो

मालमत्ता खरेदी ही मालकी असण्यासाठी प्रचंड कागदपत्रांची कामे असलेली एकमात्र गोष्ट नाही. भाडे करार कायदेशीररित्या बंधनकारक करण्यासाठी, जमीनदार आणि भाडेकरूंना कागदपत्रांमध्ये गुंतावे लागते. हे काम पूर्ण करण्यासाठी भाडे करारावर शिक्का मारणे, त्याची नोंदणी करणे आणि मुद्रांक शुल्क भरणे आवश्यक आहे. मुद्रांक शुल्क हा एक राज्याचा विषय असल्याने, सर्व राज्यांमध्ये वेगवेगळे दर आणि मुद्रांक शुल्काचे व्यवहार करणारे कायदे आहेत. येथे आपण महाराष्ट्र राज्यात भाडे कराराच्या व्यवहारावर मुद्रांक शुल्क,  आणि नोंदणी शुल्क याबाबतच्या असलेल्या कायद्याबद्दल चर्चा करू.

 

मुद्रांक शुल्क म्हणजे काय?

सरकारच्या नोंदीमध्ये कागदपत्र नोंदविण्याकरिता व्यवहारात सामील असलेल्या पक्षांनी सरकारी संस्थांना (ही नागरी किंवा विकास संस्था असू शकतात) रक्कम मोजावी लागते. मुद्रांक शुल्कासह, ते नोंदणी शुल्क भरण्यासदेखील जबाबदार आहेत.

 

मुद्रांक शुल्काच्या तरतुदी


मुद्रांक शुल्काची मूलभूत चौकट भारतीय मुद्रांक अधिनियम, १८९९ मध्ये मांडण्यात आली आहे, जी राज्यांना त्यांच्या गरजेनुसार बदल करण्यास अधिकृत करते. त्यानुसार, महाराष्ट्र सरकारने बॉम्बे स्टॅम्प अॅक्ट, १९५८ पास केला. भाडे करारांवर मुद्रांक शुल्क, बॉम्बे स्टॅम्प अॅक्ट, १९५८ च्या कलम ३६अ अंतर्गत समाविष्ट आहे.

 

परवाना करार काय आहे?

इंडियन इझमेंट्स अॅक्ट, १८८२ चे कलम ५२ भाडे करार परिभाषित करते. या कलमानुसार, “जिथे एक व्यक्ती दुसऱ्या व्यक्तीला किंवा इतर व्यक्तींच्या निश्चित संख्येला अनुदान देते,

अनुदानाच्या अचल संपत्तीमध्ये किंवा त्यावर करण्याचा अधिकार आहे, किंवा करत राहील, असा अधिकार जो अनुपस्थितीत असेल, बेकायदेशीर असेल आणि असा अधिकार ज्यामध्ये मालमत्तेतील सुख नाही किंवा मालमत्तेत रस नाही, त्या अधिकाराला परवाना म्हणतात.

हे देखील पहा: लीज वि भाडे: मुख्य फरक

महाराष्ट्रात, भाडे करारावर शिक्का मारला जाणे आवश्यक आहे, त्या कालावधीत एकूण भाड्याच्या ०.२५  टक्के इतका मुद्रांक शुल्क आहे. जर मालकाला कोणतीही परत न करण्यायोग्य ठेव देखील भरली गेली असेल तर त्याच दराने मुद्रांक शुल्क अशा परत न केलेल्या ठेवींवर आकारले जाईल.

मुद्रांक शुल्काची कमी भरण्यासाठी लोक नाममात्र भाड्यासह व्याजमुक्त ठेव म्हणून मोठी रक्कम देत असतात. ही कमतरता भरून काढण्यात आली आहे आणि आता, जेव्हा जमीन मालकाने कोणतीही परतावा करण्यायोग्य ठेव गोळा केली आहे, अशा व्याजमुक्त ठेवीवर परवाना कराराच्या मुदतीच्या प्रत्येक वर्षासाठी १० टक्के वार्षिक व्याज आकारले जाते आणि आपल्याला त्याच दराने मुद्रांक शुल्क भरावे लागते.

भाडे करारांसाठी मुद्रांक शुल्काचा दर निवासी परिसर, तसेच व्यावसायिक परिसरांसाठी समान आहे. भाडे कराराची अंमलबजावणी ६० महिन्यांपेक्षा जास्त कालावधीसाठी करता येते.

हे देखील पहा: संपत्तीवरील मुद्रांक शुल्क दर आणि शुल्क काय आहे?

 

भाडे करार तयार करण्यासाठी Housing.com ने पूर्णपणे डिजिटल आणि कॉन्टॅक्टलेस सेवा सुरू केली आहे. जर तुम्हाला औपचारिकता जलद आणि त्रास-मुक्त पद्धतीने पूर्ण करायची असेल तर तुम्हाला फक्त तपशील भरणे आवश्यक आहे, ऑनलाइन भाडे करार तयार करा, ई करारावर डिजिटल स्वाक्षरी करा आणि काही सेकंदात ई-स्टॅम्प करा.

 

भाडे करारावर देय मुद्रांक शुल्क

मासिक भाडे x महिन्यांची संख्या = अ

मुदतीसाठी आगाऊ भाडे / परत न करण्यायोग्य ठेव = ब

१०% x परत करण्यायोग्य ठेव x कराराच्या वर्षांची संख्या = क

मुद्रांक शुल्काच्या अधीन असलेली एकूण रक्कम = ड = अ+ब+क

मुद्रांक शुल्क = ई = ०.२५% x ड

उदाहरणार्थ, जर तुम्ही २४ महिन्यांसाठी भाडे करार केला असेल, ज्याचे मासिक भाडे २५,००० रुपये असेल आणि पाच लाख रुपये परतावा ठेव असेल, तर तुम्हाला १,७५० रुपये मुद्रांक शुल्क भरावे लागेल (भाड्याने ०.२५% असेल, दोन वर्षांसाठी सहा लाख रुपये आणि दोन वर्षांसाठी एक लाख रुपये व्याज).

 

भाडे करारांसाठी नोंदणीच्या तरतुदी

संपूर्ण भारतीयांना लागू असलेल्या भारतीय नोंदणी कायद्याच्या कलम १७ नुसार अचल संपत्ती भाड्याने देण्याचे प्रत्येक करार प्रत्येक वर्षी किंवा एक वर्षापेक्षा जास्त काळासाठी असेल तर त्यांची अनिवार्यपणे नोंदणी करणे आवश्यक आहे. म्हणूनच, राज्याचे कायदे प्रदान करत नाहीत तोपर्यंत, प्रत्येक भाडे करार १२ महिने किंवा त्याहून अधिक कालावधीसाठी नोंदणीकृत असणे आवश्यक आहे.

तथापि, महाराष्ट्रासाठी, कायदा अधिक कडक करण्यात आला आहे आणि महाराष्ट्र भाडे नियंत्रण अधिनियम, १९९९ च्या कलम ५५ तरतुदींनुसार, भादेकाराराचा करार आणि भाडेकरार यांचा प्रत्येक करार लेखी असणे आवश्यक आहे आणि भाड्याच्या कालावधीचा विचार न करता अनिवार्यपणे नोंदणी करणे देखील आवश्यक आहे. भाडे कराराची नोंदणी सुनिश्चित करणे ही जमीनमालकाची जबाबदारी आहे

यात अपयशी ठरल्यास जमीनमालकाला ५,००० रुपये दंड भरावा लागेल आणि तीन महिन्यापर्यंत तुरुंगवासही भोगावा लागेल. जर भाडे करारनामा नोंदणीकृत नसेल आणि जमीनदार आणि भाडेकरू यांच्यात कोणताही वाद उद्भवला असेल तर, सिद्ध होत नाही तोपर्यंत भाडेकरूने दिलेल्या करारनाम्यातील अटी आणि शर्ती अचल मालमत्ता असलेल्या खऱ्या आणि योग्य अटी म्हणून घेतल्या जातील. महाराष्ट्रात भाडेकरू करारासाठी नोंदणी फी, मालमत्ता कोठे आहे यावर अवलंबून असते. जर मालमत्ता कोणत्याही महानगरपालिका क्षेत्रामध्ये असेल तर नोंदणी शुल्क १००० रुपये आहे, आणि जर ती ग्रामीण भागात असेल तर ५०० रुपये असेल. उलट कोणत्याही करार नसेल तर मुद्रांक शुल्क आणि नोंदणीचा ​​खर्च भाडेकरूने उचलला पाहिजे.

कराराच्या नोंदणीसाठी तुम्हाला भाडेकरू, जमीनदार व साक्षीदारांची काही मूलभूत कागदपत्रे आवश्यक असतील, जसे की पासपोर्ट आकाराचे छायाचित्र, ओळखपत्राची छायाप्रत (उदा. पॅन कार्ड) आणि विजेचे बिल किंवा इंडेक्स II सारख्या मालमत्ता दस्तऐवज किंवा मालमत्तेची कर पावती.

 

महाराष्ट्रात भाडे करार अनिवार्य आहे का?

जमीनदार आणि भाडेकरू यांच्यात निर्माण होणारे वाद सोडवण्यासाठी भाडे करार महत्वाचे आहेत. सहसा, महाराष्ट्रात, भाडे करार ११ महिन्यांपर्यंत केला जातो, कारण करार कालावधी १२ महिन्यांपेक्षा जास्त असल्यास भाडे करार नोंदणी करणे कायद्याने आवश्यक आहे. आपण Housing.com द्वारे प्रदान केलेल्या भाडे करार निर्मिती संदर्भात सुविधांचा वापर देखील करू शकता, जे जलद आणि अवघड नाही.

 

महाराष्ट्रात भाडे कराराची ऑनलाइन नोंदणी कशी करावी

एक प्रोफाइल तयार करा –

*ई-फाइलिंग (https://efilingigr.maharashtra.gov.in/ereg/) संकेतस्थळावर जा.

*”पुणे” म्हणून “मालमत्तेचा जिल्हा” निवडा.

 

Stamp duty and registration laws for rentals in Maharashtra

 

*ई-फाइलिंग वेबसाइटच्या डेटाबेस अंतर्गत नोंदणीकृत आपले प्रोफाइल तयार करण्यासाठी “नवीन” क्लिक करा.

 

मालमत्ता तपशील पृष्ठ-

*प्रोफाइलची यशस्वी निर्मिती पोस्ट झाल्यानंतर, साइट आपल्याला “मालमत्ता तपशील पृष्ठ” वर पुनर्निर्देशित करते

* तालुका, गाव, मालमत्तेचा प्रकार, युनिट क्षेत्र, पत्ता आणि ई-फाइलिंग वेबसाइटच्या “मालमत्ता तपशील पृष्ठ” वर उपलब्ध असलेल्या इतर तपशीलांचा तपशील द्या.

 

Stamp duty and registration laws for rentals in Maharashtra

 

*सुसज्ज तपशील जतन करा.

* यशस्वीरीत्या पूर्ण झाल्यानंतर, एक टोकन क्रमांक तयार केला जाईल. अर्जदारांनी पुढील लॉगिनसाठी हा टोकन क्रमांक तुमचा युजर आयडी म्हणून वापरणे आवश्यक आहे.

 

Stamp duty and registration laws for rentals in Maharashtra

 

पुढील चरणात, आपल्याला ‘पार्टी तपशील’ प्रविष्ट करणे आवश्यक आहे

*आवश्यक माहिती भरा-

 

Stamp duty and registration laws for rentals in Maharashtra

 

*जोडलेले तपशील जतन करा.

*”जोडा: पार्टी तपशील” क्लिक करून दुसऱ्या पक्षाचे तपशील भरा आणि बदल जतन करा

*”पुढील: भाडे आणि इतर अटी” वर क्लिक करा

भाडे आणि इतर अटी –

मालक आणि भाडेकरू तपशील लागू असल्यास प्रविष्ट करा.

मुद्रांक शुल्क –

ऑनलाईन चलन पावती तयार करुन अर्जदार मुद्रांक शुल्क व फी ऑनलाईन भरू शकतो. मुद्रांक शुल्क गणना सामान्यत: मालमत्ता नोंदणी करताना नमूद करणे आवश्यक असलेल्या काही तपशील आधारे काढले जाते:

* मालमत्तेचा संपूर्ण पत्ता

* जमीनदार, व्यापाराचे नाव आणि लागू असल्यास मागील रहिवासी / मालक

* शहराच्या सर्वेक्षणात या मालमत्तेचा आधीपासून समावेश केला असेल तर सीटीएस क्रमांकाचा समावेश करा.

* जर मालमत्ता बाहेरील शहरात किंवा लँड पार्सलमध्ये असेल तर भौगोलिक क्षेत्राचे नाव जसे की महसूल गाव किंवा तालुक्याचे नाव टाका.

भेटीचे वेळापत्रक ठरवा –

आवश्यक शुल्काच्या यशस्वी पेमेंटनंतर, अर्जदाराने सब-रजिस्ट्रारकडे अपॉईंटमेंट बुक करणे आवश्यक आहे. उपनिबंधकाकडे आवश्यक कागदपत्रांसह पोहोचणे हे निश्चित करते की अर्जदाराच्या मालमत्तेची यशस्वी नोंदणी जलदगतीने केली जाईल.

 

मॉडेल टेनन्सी अॅक्टचा मसुदा

राज्ये लवकरच मॉडेल टेनेन्सी अॅक्ट २०१९ तरतुदींची अंमलबजावणी सुरू करू शकतात, या धोरणास कायद्यात रुपांतर करून अधिक बंधनकारक पातळी प्रदान करण्याचे केंद्राचे उद्दीष्ट आहे. हा मसुदा सार्वजनिक डोमेनमध्ये ठेवण्यात आला आहे आणि ३१ ऑक्टोबर २०२० पर्यंत या धोरणावर सूचना मागवण्यात आल्या आहेत. या कालावधीनंतर, हे मॉडेल धोरण हे व्हिजन डॉक्युमेंट असू शकते, ज्याच्या आधारे राज्ये स्वतःचे भाडेकरू कायदे तयार करतील. तसे झाल्यास, महाराष्ट्राच्या भाडे बाजारातही लक्षणीय बदल होतील. हे पाऊल खरं तर, रेंटल हाऊसिंग मार्केटमध्ये मोठ्या संख्येने घरे मोकळी करेल.

२५ नोव्हेंबर २०२० रोजी, गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालयाचे सचिव दुर्गा शंकर मिश्रा यांनी सांगितले की, नवीन कायदा एकदा राज्यांमध्ये लागू करण्यात आला की जुन्या कायद्याच्या तावडीत बंद असलेली एक कोटीहून अधिक रिक्त घरे सुटतील आणि बांधकाम खेत्रातील गुंतवणुकीला प्रोत्साहन देतील.

 

भाडेकरू आणि जमीन मालक यांच्यासाठी सावधगिरीचा शब्द

राज्याने विविध सुविधांसाठी ऑनलाईन पेमेंट सोपे केले असताना, व्यवहारात सहभागी असलेल्या सर्व पक्षांनी डिजिटल व्यवहार पूर्ण करताना अनधिकृत तिसऱ्या पक्षाचा समावेश होणार नाही याची खात्री करणे आवश्यक आहे. एकतर कुटुंबातील सदस्य किंवा विश्वासू मित्राच्या मदतीने किंवा आपल्या वकील किंवा आर्थिक सल्लागाराच्या मार्गदर्शनाखाली ऑनलाइन व्यवहार करण्याचा प्रयत्न करा आणि तो पूर्ण करा.

सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे विशेषत: मुंबईतील भाड्याने घेतलेल्या बांधकाम क्षेत्रातील बाजारामध्ये झालेल्या चुकीच्या घटना लक्षात घेऊन, भाडेपट्टी कराराच्या अंमलबजावणीद्वारे कराराला कायदेशीर वैधता न देता भाडे अथवा भाडेकरू या विषयात प्रवेश करणे ही एक वाईट कल्पना आहे.

 

सामान्य प्रश्न (FAQs)

भाडे करारावर मुद्रांक शुल्काची गणना कशी करावी?

भाडे करारावरील मुद्रांक शुल्काची गणना करण्याचे सूत्र आहे, ०.२५% x डी, येथे डी म्हणजे (मासिक भाडे x महिन्यांची संख्या) + (कालावधीसाठी आगाऊ भाडे / परत न करण्यायोग्य ठेव) + (१०% एक्स परतावा ठेव x कराराच्या वर्षांची संख्या).

भाडे करार नोंदणी करणे बंधनकारक आहे काय?

संपूर्ण भारतीयांना लागू असलेल्या भारतीय नोंदणी कायद्याच्या कलम १७ नुसार अचल संपत्ती भाड्याने देण्याचे प्रत्येक करार प्रत्येक वर्षी किंवा एक वर्षापेक्षा जास्त काळासाठी असेल तर त्यांची अनिवार्यपणे नोंदणी करणे आवश्यक आहे.

नोंदणीकृत भाडे कराराची किंमत काय आहे?

महाराष्ट्रात भाडेकरू करारासाठी नोंदणी फी, मालमत्ता कोठे द्यावी लागेल यावर अवलंबून असते. जर मालमत्ता कोणत्याही महानगरपालिका क्षेत्रामध्ये असेल तर नोंदणी शुल्क १००० रुपये आहे, आणि जर ती ग्रामीण भागात असेल तर ५०० रुपये असेल.

भाडे करार नोंदणीसाठी कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत?

कराराच्या नोंदणीसाठी तुम्हाला भाडेकरू, जमीनदार व साक्षीदारांची काही मूलभूत कागदपत्रे आवश्यक असतील, जसे की पासपोर्ट आकाराचे छायाचित्र, ओळखपत्राची छायाप्रत (उदा. पॅन कार्ड) आणि विजेचे बिल किंवा इंडेक्स II सारखा मालमत्ता दस्तऐवज किंवा मालमत्तेची कर पावती.

(लेखक 35 वर्षांच्या अनुभवासह, कर आणि गुंतवणूक तज्ञ आहेत)

(सुरभी गुप्तांकडून आलेल्या अतिरिक्त माहितीसह)

Was this article useful?
  • 😃 (2)
  • 😐 (1)
  • 😔 (1)

[fbcomments]